هنر

تحلیل و بررسی فیلم وثیقه- اثر مایکل مان

فیلم دو ساعتی وثیقه به کارگردانی «مایکل مان» و محصول کشور امریکا، در سال 2004 ساخته و با فروشی معادل 218 میلیون دلار مواجه شد. وثیقه داستان یک راننده تاکسی را روایت میکند که شبانه در خیابانهای خلوت و زیبای نیویورک به گشت زنی و سوار کردن مسافر میپردازد. راننده تاکسی هم آرزویش این است که روزی یک ماشین لیموزین خریده و بتواند سلبریتیها و افراد مشهور و ثروتمند را با آن به مقصد برساند. او البته به مادر مریضش که بر تخت بیمارستان خوابیده نیز به دروغ گفته است که چنین ماشینی را خریده و هم اکنون روزگار خوشی را میگذراند اما در واقع چنین نیست. داستان از جایی شروع میشود که او شبی یک زن را سوار تاکسی خود میکند و جلوی در ساختمان دادگستری پیاده میکند، زن خودش را شخص مهمی در دادگستری معرفی میکند و کارتش را هم به او میدهد. راننده تاکسی با بازی«جیمی فاکس» در همام نگاههای اولیه به زن مسافر توجه ویژه ای دارد و زن هم با رفتاری دلبرانه به او میفهماند که میتواند با وی تماس بگیرد.

دقایقی بعد مردی سوار تاکسی او میشود، با بازی «تام کروز» که ظاهر عجیب غریب هم دارد، موهایی که سربی رنگ شده اند و رفتاری که بسیار خشک و اتو کشیده مینماید. او کیف دستی مخصوصی هم به همراه دارد که مشکوکیت این پرسوناژ را بیشتر نیز میکند. از راننده تاکسی میخواهد که امشب در اختیارش باشد و او را به چند مقصد مختلف برده، دقایقی منتظرش باشد و سپس به مقصد بعدی برساند. بعد از گشت زنی و صحبتهایی که میان این دو صورت میگیرد، در لحظاتی که راننده تاکسی منتظر است تا مرد مسافر از یکی از مقصدها بازگردد، ناگهان مردی از بالکن بر روی شیشه جلوی ماشینش سقوط میکند و حسابی به ماشینش خسارت وارد میکند. راننده تاکسی حالا متوجه شده که مرد مسافر یک قاتل اجیر شده است که ماموریت گرفته همین امشب چند نفر را به قتل برساند، قاتل به زور اسلحه و تهدید هم راننده تاکسی را مجبور میکند که به کارش ادامه ندهد و از تمایلش برای لو دادن وی دست بردارد. رفته رفته که رابطه میان این دو از تشنج و دعوای کامل،آرام تر و کمی دوستانه میشود، راننده تاکسی سفره دل خود را پیش او باز میکند و ما از عمق تنهایی و غربت او آگاه میشویم. حتی مسافرش را به ملاقات مادر خود برده ولی در هنگامیکه که تام کروز در حال صحبت با مادر بیمارش است او ناگهان کیف مد مسافر را برداشته و فرار میکند. تعقیب و گریز مهیجی شکل میگیرد و نهایتا جیمی فاکس کیف او را از پلی به پایین پرت میکند و کیف زیر ماشینها تکه تکه میگردد. تام کروز عصبانیت خود را کنترل میکند و راننده تاکسی را مجبور میکند که به ملاقات شخص ماموریت دهنده برود، از او تقاضای گرفتن یک کپی دیگر از لیست افرادی که باید کشته شوند، بکند و از همه مهمتر اینکه آن مرد با بازی «خاویر باردم» باید باور کند که همین راننده تاکسی قاتلی است ک از راه دور اجیر کرده و تام کروز نمیخواهد توسط او شناخته شود.

سکانس تقابل جیمی فاکس با خاویر باردم یکی از سکانهای درخشان این فیلم است. شخصیتی که خاور باردم نقش او را بازی کرده فقط در همین سکانس حضور دارد، اما به قدری فوق العاده توسط او بازی شده که ما دائما انتظار این را داریم که راننده تاکسی را از دم تیغ بگذراند و این شخصیت محبوب و البته قهرمان داستان در همین نیمه¬های فیلم از سناریو حذف شود. اما در نهایت راننده تاکسی با شجاعت و تهور خاصی که از خود نشان میدهد او را مجاب میکند که همان قاتل اجیر شده است و نهایتا فایل لیست مقتولین را از او میگیرد. داستان همچنان جلو میرود و تام کروز از دلایلش برای انتخاب این شغل و توجیهاتش برای آرام کردن وجدان خود میگوید. از کودکی سخت خود و رفتاری که والدینش با او داشته¬اند میگوید و حالا شخصیت پردازی قاتل هم به نحوی میشود که ما همذات پنداری ویژه¬ای نیز با او پیدا میکنیم. اما در پایان یک اتفاق دراماتیک رخ میدهد، نفر آخری که قرار است بدست این قاتل کشته شود، همان زن مشغول در دادگستری است که جیمی فاکس در ابتدای داستان با او آشنا شد.

جیمی فاکس به محض اطلاع از این موضوع نبردی جانانه را با قاتل آغاز میکند، تلاش میکند تا با زن تماس بگیرد، مامور پلیس را ناک اوت میکند و به دستانش دستبند میزند تا بتواند آزادانه زن محبوب خود را نجات دهد، به ساختمان دادگستری میرود و با قاتل تبادل آتش میکند و از جان مایه میگذارد تا مبادا مویی از سر آن زن کم شود. فصل آخر فیلم یکی از زیبا ترین سکانسهای اکشن سینما در دو دهه اخیر است. جیمی فاکس به همراه زن از واگنهای مترو یکی یکی خارج میشوند تا بتوانند در جایی مناسب پنهان شوند و تام کروز نیز با آرامش و اقتداری که فقط در شان یک قاتل مزدور و حرفه¬ای است برای تعقیب آنها به جلو گام برمیدارد. نهایتا در یک واگن مقابل همدیگر قرار میگیرند و در پایان این مبارزه، تام کروز را میبینیم که با همان آرامشِ شاید دوست داشتنی خود! که به هر حال مناسب یک ضدقهرمان محبوب در سینماست، روی صندلی مترو افتاده و جیمی فاکس هم توانسته دل محبوب خود را بدست آورد.
ساختار فیلمنامه در فیلم وثیقه، اثر مایکل مان، ساختار لوپ دارد. ابتدا زن وارد داستان میشود، با خروج موقتی او از داستان، خط اصلی پیرنگ در فیلم آغاز شده و در پایان این فیلم خط داستانی فیلم به همان زن در ابتدای روایت میرسد. درامی که نویسنده در این فیلمنامه بصورت بالقوه در همان شروع اثر میکارد تا بتواند در پایان از آن استفاده کند به قدری ظریف، آگاهانه و هنری انجام شده است که میتواند هر مخاطبی را شوکه کند، لحظه¬ای که جیمی فاکس متوجه آخرین شخصی که باید بدست قاتل کشته شود، میگردد و زنی را میبیند که در ابتدای همان شب برایش دلبری کرده است،ما با تصویری از یک قهرمان هالیوودی آشنا میشویم، کسی که تا لحظاتی پیش یک راننده تاکسی فقیر و تنها و دل شکسته بود حالا به یک سوپر من بدل میشود که حاضر است برای نجات زن مورد علاقه¬اش یک قاتل حرفه¬ای و خطرناک را هم از سر راه بردارد.

شمایلی که از راننده تاکسی در این فیلم میبینیم مشخصا ادای دینی به نقش رابرت دنیرو در اثر ماندگار راننده تاکسی به کارگردانی اسکورسیزی است. مانند او برای رستگاری میجنگد، میکشد و نجات میدهد. همانقدر بی رحم و همانقدر مهربان.

تحلیل و بررسی فیلم در بروژ- اثر مارتین مک دانا

«در بروژ» یکی از فیلمهای مهم و به یاد ماندنی سینما در سال 2008 است. فیلمی که کارگردان کم کار و گزیده کار، مارتین مک دانا ساخت و رستگاری یک قاتل را در راه یک جنایت به تصویر کشید.

ری با بازی «کالین مک فارل» و کن با بازی«برندان گلسن» دو قاتل اجیر شده هستند و برای فردی با بازی «رالف فینس» کار میکنند. ری و کن به شهر کوچک بروژ در کشور بلژیک فرستاده شده‌اند و برای اقامت بدنبال یک هتل میگردند. در هتلی سکنی میگزینند که صاحبش یک زن باردار مهربان و زیباست و هنگامی که ری با قضیه بارداری او مواجه میشود حس خاصی نسبت به وی پیدا میکند که بعنوان یک کد دراماتیک در ابتدای فیلم کاشته میشود. ری در ادامه با دختری آشنا میشود که در یک فیلم بعنوان بازیگر مشغول است و حتی موفق میشود که با او یک قرار هم بگذارد. اما ری در دل خود از یک موضوع رنج میبرد، در گذشته نه چندان دور، هنگامی که برای به قتل رساندن یک کشیش به کلیسا میرود، پس از تیراندازی به او، متوجه میشود که گلوله کمانه کرده و یک کودک معصوم را هم به قتل رسانده است.

ری در بروژ به قدری از این موضوع رنج میبرد که روز به روز به فروپاشی روانی نزدیکتر میشود. در موازات این جریان، کن هم از جانب رئیسشان دستور گرفته تا ری را به قتل برساند، چون که کودک کشی در مرام کاری آنها نیست و کسی که این گناه را مرتکب شود باید بدست همکاران خودش به قتل برسد. در واقع رالف فینس آنها را به بروژ فرستاده تا بتواند دستور قتل ری را به کن بدهد و کن هم در این شهر کوچک و غریب به راحتی این کار را انجام دهد. کن بخاطر علاقه زیادی که به ری دارد در ابتدا نمیپذیرد و طفره میرود اما در نهایت مجاب میشود که اسلحه را بردارد و کار او را یکسره کند.

به دنبال ری به پارک میرود، ری را میبیند که مغموم و تنها روی یک نیمکت نشسته است. به سمت او حمله ور شده و اسلحه را به سمتش بالا میبرد اما دقیقا در همین لحظه ری هم دستش را بالا میاورد و متوجه میشویم که او هم اسلحه‌ای در دست دارد و قصد خودکشی او را به این پارک آورده است. هم زمانی این دو عمل ـ خود کشی و قتل ـ صحنه‌ای زیبا و خنده دار خلق میکند، کن بلافاصله جلوی او را میگیرد و سعی میکند که به ری دلداری بدهد. کن از دستور قتلی که گرفته برای ری میگوید و ری را قانع میکند که با اولین قطار از بروژ فرار کند. ری سوار قطار شده و در صحنه‌ای غمبار از کن خداحافظی میکند و عاملی باعث میشود تا او بتواند از بروژ دور شود. در همان شبی که ری با دختر مورد علاقه‌اش قرار گذاشته بود، در رستوران با مردی زد و خورد میکند و بینی او را خرد میکند و حالا همان مرد به همراه یک مامور پلیس قطار را نگه داشته و ری را بازداشت میکنند. در این اثنا کن با رئیسش تماس گرفته و به او اطلاع میدهد که از دستورش سر باز زده و ری هم اکنون از بروژ خارج گشته است.

رالف فینس عصبانیست، تلفن را خرد میکند و نعره میزند و با این شخصیت پردازی ما متوجه میشویم که او مردی عصبانی، خطرناک و مستبد است. حالا او هم بلیط بروژ را گرفته تا به سراغ کن برود و او را به خاطر نافرمانی‌اش از بین بردارد. ری در بازداشتگاه متوجه میشود که دختری که قبلا با وی قرار گذاشته بود او را به قرار وثیقه از بازداشت آزاد کرده است. رئیس در میدان اصلی بروژ با کن درگیر میشود و ری هم بدون اینکه از حضور آنها و جریانی که در حال وقوع است آگاه باشد، در یک کافه خیابانی به همراه دختر مشغول نوشیدن آب میوه و گرم گفت و گوست. کن توسط رئس از بالای باروی اصلی مرکز شهر به پایین پرتاب شده و جان میدهد اما این شانس را دارد که قبل از جان دادن، ری متوجه سقوط او میشود و کن هم از حضور رئیس او را آگاه میکند و سپس میمیرد. حالا نبرد نهایی میان ری و رئیسش آغاز میشود.

در ابتدای تعقیب و گریز ری به هتل محل اقامتش می رود و رئیس هم قصد ورود به اتاق را دارد که هتل دار باردار و مهربان مانع ورود او میشود و ری هم برای اینکه مانع آسیب رسیدن به بچه داخل شکم او شود و اینکه مبادا گناه خود را دوباره مرتکب شود، با رئیسش قرار میگذارد تا اجازه دهد از پنجره به داخل آبراه کنار ساختمان بپرد و بعد از این عمل نبردشان را ادامه دهند. رئیس هم قبول میکند و تعقیب و گریز برای کشتن ری ادامه مییابد. در پایان داستان ری در حالیکه توسط رئیس گلوله باران شده، در میان بازیگران فیلمی که از ابتدای فیلم در حال ضبط بودند میگذرد و بازیگران با گریمهای ویژه خود و لباسهایی که پوشیده‌اند، شمایل شیاطین جهنم را به خود گرفته اند، روی یک برانکارد به داخل آمبولانس برده میشود. معشوق ری بالای سر اوست و ری مات و مبهوت انگار که در حال نجات پیدا کردن از جهنم است، گویی که ری رستگار شده است.

در بروژ، همانند سایر آثار سینمایی و تئاتری مارتین مک دانا، یک اثر پست مدرن، با داستان هجو آلود، شخصیتهایی دیوانه و معصوم و البته دنیایی فانتزی با قواعد مخصوص به خودش است. کسی در این فیلم به دیگری نارو نمیزند، هر کس به گناهان خود اشراف و اعتراف دارد و حاضر است  تاوان پس دهد، دروغی از کسی نمیشنویم و در این دنیای کاملا مردانه و خشن، انسانیت را در ابعادی اغراق شده شاهد هستیم. ارجاعات فرامتنی این فیلم به کلیسا و نقاشیهای کلیسا یکی از لایه‌های معنایی قابل بررسی در این فیلم است که لذت تماشای چند باره به این فیلم میدهد. داستان فیلم به قدری مهندسی شده و دراماتیک است که مخاطب را در کوچه پس کوچه های شهر بروژ، با تمام حواسش به دنبال خود میکشاند.

بازی به یاد ماندنی کالین مک فارل در نقش مردی که احساس گناه او را به مرز فروپاشی و تصمیم به خودکشی میکشاند و نهایتا دست تقدیر او را به رستگاری و آمرزش میرساند، داستانی کاملا کلیسایی است، نگاه مارتین مک دانا به کلیسا و مذهب نگاهی همدلانه است اما خب، طبیعتا از دریچه لنز نگاه خودش. «در بروژ» فیلمی که خواهد ماند و هر عاشق سینمایی باید این فیلم را تماشا کند. دنیای تیره و شیرین بروژ را!

نگاهی به فیلم ذهن زیبا و زندگی پروفسور جان نش

پروفسور جان نش نابغه ریاضی امریکایی متولد ویرجینیای غربی است. او که در ابتدا می خواست مانند پدرش یک مهندس برق شود، در مسیر انتخاب های تحصیلیش ابتدا در رشته ی مهندسی شیمی شروع به تحصیل کرد، بعد از مدتی تغییر رشته داد و در رشته ی شیمی به ادامه تحصیل پرداخت. با توجه به موفقیت های پی در پی جان نش در مباحث ریاضی، هنگام دریافت مدرک کارشناسی شیمی، مدرک کارشناسی ارشد ریاضی را نیز اخذ نمود.

پس از آن با دریافت بورسیه از دانشگاه های هاروارد و پریستون، بورسیه پریستون را که از لحاظ مالی بهتر بود و به محل زندگی خانواده اش نزدیک تر بود انتخاب کرد و به ادامه تحصیل پرداخت.
نش پس از پایان تحصیلاتش در سال 1951 در موسسه ی تکنولوژی ماساچوست (MIT) به عنوان مربی ریاضی مشغول به کار شد. پس از مدتی او با دختری به نام انور استیر آشنا شد . او قرار بود از نش پرستاری کند اما رابطه ی آن ها جدی تر شد. جان نش وقتی از او شنید که باردار است به رابطه اش با او خاتمه داد چون تصورش بر این بود که انور قصد سو استفاده از او را دارد. اما گویا که آن زن به راستی پسری از جان نش داشته است.
این ماجرا نقطه ی ابتدایی بیماری پارانوئید جان نش شد.

پس از مدتی او با همسرش آلیشیا آشنا شد و ازدواج کرد. در فیلم ذهن زیبا با بازی راسل کورو در نقش جان نش، اینطور نشان داده شده که آلیشیا (با بازی جنیفر کانلی) یکی از شاگردان او بوده که جان نش به خاطر اعتماد به نفس بالایی که در آلیشیا بود و در خودش نبود، عاشق آلیشیا شد.
پس از ازدواج زمانی که آلیشیا باردار شد بیماری پارانوئید جان نش رو به افزایش رفت به طوری که فکر می کرد صدای کسانی را می شنود که او را به انجام کارهایی وا می داشتند. در فیلم ذهن زیبا برای ایجاد جذابیت بیشتر این توهمات به صورت شنیداری و همچنین دیداری بود و افرادی بودند که تنها نش می توانست آن ها را ببیند.
جان نش شاید از انگشت شمار افرادی بود که با تلاش و خود آگاهی خودش در طول 30 سال توانست بر بیماری اش غلبه کند و حتی دیگر قرص مصرف نمی کرد.

خودش این طور می‌نویسد: «به مرور زمان سعی کردم بخش بیمار ذهن خودم را شناسایی و پاک کنم. سعی کردم رفته‌رفته ذهنیت عالمانه‌ای را که از قبل داشتم، بازسازی کنم. این کار خیلی طول کشید، خیلی چیز‌ها را از من گرفت اما فکر می‌کنم الان دیگر بخش اعظم آن هذیان‌ها و آن توهمات را دور ریخته‌ام. این‌که در این سن و سال هنوز می‌توانم یک ریاضی‌دان و تئوریسین فعال باشم، به این معنی است که من در مبارزه با بیماری‌ام موفق شده‌ام.»
پسر جان نش که او هم مانند پدر نابغه ریاضی است دقیقا همانند او از پارانوئید رنج می برد.
آلیشیا بر خلاف آن چه در فیلم نشان داده شد پس از آن که از بهبودی جان نا امید شد تصمیم به طلاق گرفت. با این وجود چند سال بعد پس از دریافت جایزه نوبل توسط نش، آلیشیا به سمت او بازگشت و تا لحظه آخر عمر در کنار نش باقی ماند.

آن ها در یک سانحه رانندگی در کنار هم جان باختند. جان و آلیشیا برای دریافت جایزه ی ریاضی آبل از هارالد پنجم، پادشاه نروژ به آن جا سفر کردند. پس از بازگشت به امریکا در حالی که سوار تاکسی در حال برگشت از فرودگاه به خانه بودند به دلیل سبقت گرفتن راننده تاکسی و نبستن کمربند ایمنی توسط  خودشان، جانشان را از دست دادند.
جان نش در زمینه ی نظریه بازی ها، هندسه دیفرانسیل و معادلات دیفرانسیل با مشتقات پاره‌ای کارهای پر اهمیتی انجام داد که تاثیر به سزایی در تاریخ علم ریاضیات برجای گذاشت.

شبی که ماه کامل شد، یک واقعیت دردناک

وقتی برای دیدن فیلم می رفتم نمی دانستم با چه داستانی رو به رو هستم. فقط می دانستم که همه بعد از دیدنش تا مدتی به شدت غمگین و دل شکسته و گاه عصبانی هستند.با توجه به فیلم قبلی که از نرگس آبیار دیده بودم همین انتظار را هم داشتم اما غم عمیق اما ملموس  مانند غم شیار 143 با اندوه آمیخته با تاسف و کمی وحشت پس از دیدن شبی که ماه کامل شد،کاملا متفاوت بود.

سالن سینما را پس از مدت ها پرو بدون حتی یک جای خالی دیدم.

چند دقیقه ای که از فیلم گذشت پس از ماجرای فردای  عقد و دستگیری عبدالحمید، ناخودآگاه به یاد داستان زندگی "کارمن بن لادن" همسر ایرانی- سوییسی "ایسلام بن لادن" برادر" اوسامه  بن لادن" افتادم و حدس زدم داستانی صرفا شبیه به آن ساخته اند.  اما با شنیدن نام ریگی فهمیدم با داستانی مشابه مواجهیم و بسیار با ولع مثل تمام تماشاگران به نظاره نشستم.

قصه درباره ی همسر برادر عبدالمالک ریگی، فائزه حسن دوست است که دختری از یک خانواده تهرانی بود و طی اتفاقاتی با عبدالحمید ریگی آشنا شد و با هم ازدواج کردند. البته ازدواج آن ها مربوط به زمانی بود که عبدالمالک ریگی هنوز به شهرت نرسیده بود.

در فیلم نشان داده شد آن ها به دلیل آنکه پس از اقدامات ریگی در ایران احساس امنیت نمی کردند، تصمیم به مهاجرت به اروپا گرفتند و مجبور شدند برای مدتی به پاکستان بروند. فائزه که با بدقولی همسرش برای مهاجرت مواجه شد، فهمید جایی در نزدیکی ریگی و گروهش زندگی می کند و زندگی و حتی تربیت فرزندش کاملا متاثر از اوست. تغییرات تدریجی همسرش هم کم کم مشهود شد. برادر جوانش  شهاب که همراه او آمده بود خواست برای نجاتش اقدام کند که توسط ریگی دستگیر و جلوی دوربین شبکه ماهواره ای سر بریده شد. و سرانجام پس از زایمان فرزندان دو قلویش عبدالحمید به تحریک برادرش عبدالمالک، همسر بی گناهش را درخواب با اسلحه کشت.

برای پیدا کردن واقعیات بیشتر کمی جستجو کردم. در واقعیت قصه، فائزه به تهدید و ارعاب مجبور به رفتن به پاکستان شده بود و فرزندان دوقلویشان هم قبل از رفتن در تهران به دنیا آمده بودند. همین و تمام ماجرای تلخ حقیقت داشت.

نکته ی مشهود ماجرا، نفرت عجیب و قریب ریگی از فائزه، از همان ابتدا است . چرا ؟ در اصل چون فائزه از خانواده ای شیعه بوده است. نفرت بی منطق و بدون دلیل این قسم مسلمان نمایان تروریست از شیعه پیشینه طولانی دارد و مانند آن چه درباره ی تکفیری های  داعش می دانیم نفرت و خون خواری از شیعه برای این تفکرات یک طرف ماجراست و بقیه جنایاتشان طرف دیگر قصه. مادر پرورش دهنده ی این تفکرات ریگی و داعشی، همان اسلام ستیزانی هستند که قصد دارند اسلام گریزی در جهان بزایند و شکاف بین مسلمانان ایجاد نمایند.

نکته دیگر فیلم اشاره به چگونگی شستشوی مغزی توسط این افراد و گرو ه هاست. دقیقا اتفاقی که بعدا در گروهک داعش افتاد. در این گروهک ها با زیبا نشان دادن اعمال زشت و پلید، با ایجاد معنویت و تقدس دادن به افراد و کارهایشان آن ها را تشویق می کنند. طوری که فرد برای کشتن اعضای خانواده و فرزندانش هم دریغی ندارد تا نشان دهد که مومن و معتقد است جالب این جاست که این افراد حتی در کنترل امیال کثیف و غیر اخلاقی و روابط جنسی خارج از قوانین اسلام و با احکام خودساخته، از خودشان اختیار ندارند و افسار به دست شهوات حیوانیشان می دهند.

پیامبر اسلام رحمه اللعالمین هستند. این کجا و محمدی که آن ها روی پرچم سیاه رویشان نوشته اند. دینی که در نسخه واقعی آن حتی سخت گیری به اسیر مرسوم نیست چطور می تواند پیروان حیوان صفتی داشته باشد که تغذیه  روحشان از خون انسان هاست.

اللهم عجل لولیک الفرج، تا جهانیان ببینند اسلام محمد (ص) همان چیزیست که دل های همگان بدان محتاج است.

و در آخر، باز هم ممنون خانم آبیار. شما باعث افتخار خانم ها هستید.