در مورد مسجد جامع قزوین چه می دانید؟
مسجد جامع قزوین(1)
مسجد جامع قزوین یا مسجد جامع عتیق یا مسجد جامع کبیر از بزرگترین مساجد ایران و کهنترین مساجدجامع ایران است. بنای نخست آن بر روی آتشکده¬ای از دوران ساسانیان ساخته شدهاست. آتشکده دربخش ایوان جنوبی بودهاست. این مسجد به سبک چهار ایوانی است و در شهر قزوین قرار دارد.
براساس روایتهای تاریخی این مسجد به دستور هارون الرشید در سال ۱۹۲ هـ .ق ساخته شده و به روایتی دیگر به دستور هارونالرشید، قاضی ابوالحسن محمد بن یحیی بن زکریا و صاحب ابی العباس بن سریح ساخته شده که بعدها به «طاق هارونی» معروف شد و در سال ۳۹۳ هـ . ق به همت ابواحمد کسائی و ساوة منادی مورد تعمیر و مرمت قرار گرفت. 
ایوان شمالی در زمان شاه تهماسب صفوی ساخته و در دوره قاجار بازسازی شد. در هر دو سوی هر ایوان، رواقهای ساخته شده که هر کدام به نام امام جماعت آن زمان که در این مسجد پیشنماز بوده، نامگذاری شده است. بین رواقهای جنوبی، دو صفه یکی بنام طاق هارونی و دیگری بنام طاق احمدیه یا طاق حلاج قرار دارد. ایوان شرقی مسجد بین سالهای ۱۳۱۳ - ۱۳۱۲ هـ .ق توسط باقرخان سعدالسلطنه فرماندار قزوین و به دستور و هزینه میرزا علیخان اتابک دوباره ساخته شده است. رواق واقع در ایوان جنوبی و نیز سرداب را سعدالسلطنه به سال ۱۳۱۳ -۱۳۱۲ هـ .ق و رواق واقع در جنوب ایوان غربی را حاج محمدعلی از تجار قزوین در سال۱۳۲۰ هـ.ق ساختهاند.
آثار معماری چند دوره در این بنا مشاهده میگردد و قدیمیترین بخش آن متعلق به سدهٔ دوم اسلامی است. ایوانها در دوره صفوی بازسازی شده اما ایوان شرقی در دوره قاجار مرمت گردیدهاست.
در سال ۴۱۳ هـ. ق به فرمان سالار ابراهیم مرزبان طبقات صحن بزرگ، دوباره ساخته شد و در سال ۵۰۹ هـ .ق امیر زاهد خمار تاش بن عبدالله عبادی ساختمان مقصوره بزرگ و گنبد و صحن و مدرسه و خانقاه و چاه خانه مسجد را ساخت و در سال ۵۴۸ هـ . ملک مظفرالدین الب ارغون بن تعش، سراچه جداگانه دیگری رو به قبله بنا کرد که در آن مجلس تفسیر و حدیث برگزار میشد و سرانجام در دوره صفویه بخشهای وسیعی به این مسجد از جمله ایوانها، منارهها و رواقها افزوده شد.
مسجد جامع عتیق که بی شک یکی از مقدسترین مکانهای شهر قزوین بهشمار میرود، با مساحت حدود ۳۵۰۰ متر مربع از چهار در ورودی و صحن تشکیل و برای هر کدام یک ایوان بزرگ ساخت شدهاست. صحنها به همراه گنبد و منارهها از نمونههای بسیاز زیبای معماری اسلامی و سنتی ایران بهشمار میروند.
سبک معماری این مسجد مربوط به دوره سلجوقی و صفوی بوده و به باقی بناهای ساخته شده در این دورانها تشابه زیادی دارد.
این مسجد در قرن هفتم درهای متعدد داشتهاست که در کتاب «التدوین فی اخبار قزوین» تألیف عبدالکریم رافعی از آنها یاد شدهاست. در حال حاضر مسجد دو ورودی دارد. ورودی اصلی در مشرق و ورودی فرعی در شمال غرب ساختمان قرار گرفتهاست. ورودی اصلی سردری باشکوه دارد که سازنده آن شناخته نیست، اما بر اساس کتیبههای موجود در سال ۱۱۹۱ قمری توسط فردی به نام «محمدصادق» از اهالی قزوین مرمت شدهاست و بار دیگر نیز در سال ۱۲۵۱ قمری توسط علینقی میرزا پسر فتحعلیشاه که در آن هنگام فرمانروای قزوین بود، مرمت شد. آخرین بار نیز در سال ۱۳۵۳ قمری، حاج مهدی معمار قزوینی سردر و هشتی آن را تغییراتی داده و با آجرتراش بازسازی نمودهاست.
پس از ورودی اصلی ،حیاط باریک و دراز واقع شدهاست که عرض آن بیست متر و در شمال و جنوب آن حجرههایی ساخته بودند که تا پیش از دوران معاصر، مسکن فقرا و بیماران بود و در دوره پهلوی حجرهها را مسدود کردند. این حیاط احتمالاً بازمانده مدرسهای قدیمی است. در انتهای این حیاط، دری دیگر و در پشت آن کریاسی زیبا قرار دارد که به حیاط بزرگ مسجد وارد میشود.
بزرگترین ایوان مسجد، ایوان جنوبی آن است که از لحاظ عظمت و اسلوب ساختمان و تزئینات از شاهکارهای معماری ایران شمرده میشود. بانی این ایوان شاه عباس دوم پادشاه صفوی است که در سال ۱۰۶۹ به اتمام آن موفق گردیدهاست.
ایوان شمالی با دو مناره بلند که در طرفین آن قراردارد و با کاشیهای رنگانگ مزین است، به احتمال قوی از بناهای شاه طهماسب صفوی است، اما به دلیل گذشت زمان کتیبه آن از میان رفتهاست و نمیتوان در این زمینه با قطعیت اظهار نظر کرد. کاشیهای این ایوان و منارههای به مرور زمان ریخته و از میان رفته بود تا آنکه در بین سالهای ۱۳۱۲–۱۳۱۳ قمری به دستور علیاصغر اتابک توسط سعدالسلطنه، حاکم وقت قزوین، تعمیر شد.
تاق جعفری یا مقصوره خمارتاشی پشت ایوان جنوبی قرار دارد که کار ساختمان آن در شوال ۵۰۰ قمری به دستور امیرزاهد خمارتاش بن عبدالله عمادی آغاز شد و در رجب سال ۵۰۹ پایان یافت. روسازی این گنبد از کاشی لاجوردی است و توسط سعدالسلطنه انجام شدهاست. در وسط دیوار جنوبی مقصوره، محرابی است که از سنگهای مرمر صیقلی و شفاف بنا شده و با کاشیهای رنگارنگ زینت یافتهاست. قطعه مرمری که در وسط محراب است نازک و شفاف است به طوری که تابش آفتاب از آن عبور میکند.
هریک از رواقهای اطراف حیاط به نام امامجماعت و پیشنمازی که زمانی در آنجا نماز میکردهاست معروف شدهاست. رواقهای شرقی از همه باریکتر و رواقهای جنوبی از رواقهای دیگر بزرگتر و وسیعتر است. در بخش شمالی حیاط رواقها حدود یک متر از کف حیاط بالاتر است ولی در دو طرف شرقی و غربی بیش از نیم متر از کف حیاط ارتفاع ندارد. نمای خارجی رواقهای جنوبی از هر طرف چهار طاقنماست و نمای رواقهای شرقی و غربی، از هر طرف سه تاقنماست و در ایوان شمالی از هر طرف پنج تاقنما.
در میان حیاط حوض بزرگی است و میان حوض و ایوان شرقی در حیاط مسجد آبخورهای است که ده پله باید پائین رفت و تا به قنات خمارتاش رسید. در اینجا آب قنات از وسط آبخوره میگذرد و به طرف جنوب شهر میرود و بیرون دروازه شاهزاده حسین آفتابی میشود.
طاق هارونیه متصل به دهلیز ورودی شرقی و از خشت خام، قطع بزرگ و گل ساخته شده است. مقصوره خمار تاشی یا طاق جعفری در پشت ایوان جنوبی واقع شده که از بخشهای باقیمانده از دوره سلجوقی است که به دست امیرخمارتاش در دوره ملک شاه سلجوقی ساخته شده است. این مقصوره به صورت مربع بوده و دارای طاق نماهایی در اطراف است و در قسمت جنوبی آن محرابی از سنگ مرمر با کاشیهای رنگارنگ تزئین شده و در سمت جنوبی محراب، منبری سنگی دیده میشود. برفراز شبستان مقصوره، گنبد باشکوهی از دوره سلجوقی به صورت دوپوش دیده میشود. در داخل با نیم طاقهای زیبایی در چهار گوشه داخلی طاق ساخته شده است. سطح خارجی گنبد با کاشیکاری و طرحهای زیبایی پوشش یافته است. در طرفین شبستان زیر گنبد امیرخمارتاش، دو شبستان دیگر نیز بنا کرده که محل آنها امروزه به آتشکده معروف است. این مسجد در قرن هفتم هجری، درهای متعدد داشته اما امروزه تنها دو در تودرتو، در مشرق و در دیگر در شمال غربی قرار دارد. در شرقی و اصلی مسجد، سردری باشکوه و مجلل دارد.
- توضیحات
- بازدید: 529
نظرات
- هیچ نظری یافت نشد.
نظر خود را اضافه نمایید
ارسال نظر به عنوان مهمان